"بيماري واريس که به دليل کم‌تحرکي افراد جامعه به‌خصوص نزد زنان در حال گسترش است، از شايع‌ترين بيماري‌هاي عروقي در کشور ماست. علت اصلي ابتلا به اين بيماري، صدمه ديواره رگ و اختلال در عملکرد جريان خون است که به صورت رگ‌هاي دراز، گشاد شده و پر پيچ‌‌وخم و اغلب در سطوح اندام تحتاني پديدار مي‌شود..."

حدود 25 درصد افراد جامعه به واريس مبتلا هستند که اين رقم در مورد زنان به بيش از 50 درصد مي‌رسد. کم‌تحرکي، افزايش سن، مصرف داروهاي هورموني، وراثت و ايستادن يا نشستن‌هاي طولاني از عوامل اصلي ايجاد واريس به شمار مي‌آيند. در اين مطلب در مورد دلايل، علايم و راه‌هاي درمان واريس گفته‌ايم.

در مورد علت تشکيل وريدهاي واريسي و پيشرفت آنها چند عامل مهم مطرح شده‌ و وراثت مهم‌ترين علت زمينه‌اي واريسي شدن وريدها، شناخته شده است. هورمون‌هاي زنانه در جنس مونث با تاثير بر عروق سطحي اندام تحتاني از عوامل مهم ايجاد واريس هستند بنابراين واريس در بين خانم‌ها نسبت به آقايان شيوع بيشتري دارد. هورمون پروژسترون، انقباض عضلات صاف جدار عروق را مهار مي‌کند و باعث اتساع و گشاد شدن آنها مي‌شود. افزايش اين هورمون‌ها در دوران بارداري، واريس را به يکي از شکايت‌هاي شايع اين دوره به‌خصوص در 3 ماهه اول ( 70 تا 80 درصد) تبديل مي‌کند. بارداري، با اثر فشاري بر وريدهاي اندام تحتاني، برگشت خون به سمت بالا را هم دچار اختلال مي‌کند و نيروي جاذبه از ديگر عوامل مهم است. از طرفي به مرور زمان و به دنبال ايستادن‌هاي مکرر و طولاني‌مدت، خون در عروق اندام تحتاني جمع مي‌شود و به دليل فشار ناشي از وزن اين ستون خون، اتساع وريدي و نارسايي دريچه‌هاي مسوول يک طرفه کردن جريان خون رخ داده که خود چرخه معيوبي را ايجاد مي‌کند و به اين ترتيب واريس تشديد مي‌شود. سن فرد نيز عامل مهمي ‌است که بايد در نظر داشت؛ با افزايش سن، خطر ابتلا به واريس بيشتر مي‌شود. به طوري که کمتر از ?? درصد زنان زير ?? سال و بيش از ?? درصد زنان بالاى ?? سال به اين مشکل دچار هستند.

علايم و نشانه‌هاي واريس

در خيلي از افراد، بيماري واريس پا هيچ نوع ناراحتي‌اي به وجود نمي‌آورد و بيماران فقط از ظاهر پا ناراحت هستند. در گروهي، علايم خفيف تا شديد ديده مي‌شود و در تعداد محدودي واريس مي‌تواند عوارض خطرناکي داشته باشد. علايم باليني بيماران دچار واريس کاملا متغير است. بيشتر وريدهاي واريسي بدون علامت هستند و فقط از جنبه زيبايي به توجه پزشکي نياز دارند. در صورت علامت‌دار شدن، احساس درد، خستگي، پري و سنگيني در ساق پاها به‌خصوص متعاقب ايستادن به مدت طولاني، وجود دارد. گاهي تورم در مچ پا ديده مي‌شود. اين نشانه‌ها، با گذشت زمان پيشرفت مي‌کنند و بدتر مي‌شوند. معمولا بالا گرفتن پاها، باعث بهبود نشانه‌ها و تسکين نسبي بيمار مي‌شود. واريس با علايمي‌ مانند ناراحتي و احساس سنگيني در ناحيه ساق پا همراه است؛ اين شرايط و دردها به‌خصوص در دوران عادت‌ماهيانه آزاردهنده‌تر مي‌شوند. وجود وريدهاي متسع و پيچ‌در‌پيچ در اندام تحتاني و ايجاد زخم زير پوست ساق پا نيز از ديگر علايم باليني اين بيماري هستند.

اگر واريس‌ كنترل نشود...

در صورت كنترل‌نشدن بيماري، واريس درنهايت درد عضلات پا و احساس سنگيني بروز مي‌کند. در صورت پيشرفت بيماري، بيمار شب‌ها دچار سنگيني عضلات، كوفتگي و درد مي‌شود و ناچار خواهد بود براي تسکين درد، پاهايش را بالاتر از سطح قلب خود قرار دهد. با پيشرفت واريس، بيماري خود را به شكل تغيير رنگ (لكه‌هاي قهوه‌اي)‌ و چرمي‌شكل شدن پوست نشان مي‌دهد كه درنهايت به ايجاد زخم‌هاي واريسي مي‌انجامد که خود‌به‌خود در قسمت‌هاي تحتاني ساق پا به وجود مي‌آيند و به راحتي قابل علاج نيستند. اگر تورم بيش از حد باشد يا پوست روي وريدهاي واريسي پوسته‌پوسته يا زخمي شود و يا تغيير رنگ دهد يا مستعد خونريزي شود، احتمال ابتلا به درماتيت (التهاب پوست)‌ ناشي از توقف خون در رگ وجود دارد. اگر وريدهاي واريسي قرمزرنگ هستند، بايد به پزشك مراجعه شود زيرا احتمال دارد فرد به فلبيت (التهاب رگ)‌ مبتلا شده باشد، بنابراين بهتر است در هر مرحله‌اي از بيماري به پزشك مراجعه كند.

پيشگيري و درمان

بيماراني که گرفتار آثار واريس شده‌اند و خانم‌هايي که در ابتداي دوران بارداري هستند، بايد اقدام‌هايي براي پيشگيري و درمان بيماري انجام‌ دهند. پوشيدن جوراب‌هاي الاستيک تا ناحيه زير زانو هم مي‌تواند موثر باشد. درمان‌هاي دارويي نيز براي جلوگيري از پيشرفت واريس و درمان آن وجود دارند. اين داروها با بازسازي و ترميم جدار عروق آسيب‌ديده، در مراحل ابتدايي بيماري، اثر درماني کامل دارند و در مراحل بعدي از پيشرفت بيماري به نحو قابل‌ملاحظه‌اي جلوگيري مي‌کنند. از موثرترين داروهاي موجود در جهان که خوشبختانه در فهرست داروهاي ژنريک کشور ما هم موجود است، مي‌توان به «دوکسيوم» اشاره کرد. درصد کمی از بيماران مبتلا به واريس، به عمل جراحي نياز پيدا مي‌کنند.

بخورنخورهاي واريس

درمان يبوست، گام نخست در بهبود اين بيماري است. يبوست فشار وارد بر سياهرگ‌هاي ساق پا را افزايش مي‌دهد و باعث تشکيل واريس مي‌شود.

براي حجيم کردن مدفوع و پيشگيري از يبوست، مصرف غلات صبحانه سبوس‌دار، نان سبوس‌دار، ‌پاستا و برنج توصيه مي‌شود. غلات غني از فيبر نامحلول، مدفوع را حجيم مي‌کنند و آب را در خود نگه‌مي‌دارند بنابراين مدفوع نرم‌تر و آسان‌تر دفع مي‌شود و فشار کمتري به وريدهاي پا مي‌آيد. افزايش دريافت فيبر در رژيم غذايي بايد همراه با افزايش دريافت آب، حداقل به ميزان 6 ليوان در روز باشد.

مصرف سبزي‌هاي داراي برگ سبز و انواع کلم با تامين فيبر نامحلول به‌خصوص در دوران بارداري، اهميت دارد زيرا در اين زمان، سطوح بالاي هورمون پروژسترون باعث آهسته کردن انقباض‌هاي روده بزرگ مي‌شود و احتمال بروز يبوست را افزايش مي‌دهد.

مرکبات به‌خصوص پرتقال و گريپ‌فروت، شاتوت، توت‌فرنگي، فلفل‌دلمه‌اي و انواع سبزي‌هاي داراي برگ‌سبز تامين‌کننده ويتامين C هستند. اين ويتامين براي حفظ استحکام کلاژن ضروري است. کلاژن ماده‌اي است که به حفاظت از ديواره رگ‌ها کمک مي‌کند. فقدان ويتامين C در رژيم غذايي باعث پارگي وريدهاي کوچک و بدتر شدن واريس مي‌شود.

مصرف عصاره شاتوت در افراد دچار واريس، نشت ديواره نازک رگ‌هاي خوني را کاهش مي‌دهد. اين عصاره داراي آنتي‌اکسيدان‌هايي به نام آنتوسيانيدين است که به بهبود بافت پيوندي آسيب‌ديده کمک مي‌کند. مصرف ميوه شاتوت نيز اثر مشابهي در رفع اين مشکل دارد.

کره، مارگارين، روغن‌ها، کيک، شيريني، شکلات، پاي و بيسکويت سرشار از چربي و مقدار زيادي انرژي هستند و احتمال افزايش وزن و واريس وريدي را افزايش مي‌دهند.

هر غذايي که در فرد باعث بروز يبوست مي‌شود، براي واريسي‌ها خطر دارد و بايد به ميزان کمتر يا به طور ترکيبي همراه با غذاهاي ملين مصرف کرد. اصلي‌ترين مواد غذايي ملين، آلو، انجير و زرشک هستند./H